Vấn đề cần phải xem xét là những nhân tố nào tạo nên khoản thu nhập kinh doanh của ngân hàng.

Nhìn vào báo cáo tài chính quý I và cập nhật đến tháng 5/2009 của các ngân hàng, lãi thuần từ các hoạt động tín dụng và thu nhập từ trái tức chiếm hơn 95% lãi trước thuế, trong đó thu nhập từ trái tức chỉ chiếm dưới 30% nguồn thu nhập này.

Vì vậy, có thể nói rằng, những khoản lợi nhuận mà ngân hàng công bố chính thức chủ yếu từ cho vay thương mại và đầu tư.

Điều này cũng hoàn toàn dễ hiểu trong bối cảnh chính sách tiền tệ nới lỏng như hiện nay, khi mà các ngân hàng được tạo điều kiện và nới lỏng tín dụng cho vay ưu đãi doanh nghiệp và khách hàng.

Tuy nhiên, theo dự báo của các cơ quan chức năng, thị trường tài chính – tiền tệ năm 2009 sẽ cạnh tranh cao, do xuất khẩu gặp nhiều khó khăn, trong khi nhập khẩu có thể vẫn gia tăng do nhu cầu phục hồi sản xuất, giải ngân các dự án sử dụng vốn FDI thấp; lượng kiều hối ở nước ngoài chuyển về giảm.

Điều này đồng nghĩa với việc cho vay thương mại kích cầu chỉ giải quyết vấn đề bù đắp chi phí sản xuất và kinh doanh cho doanh nghiệp, chưa thực sự thúc đẩy phát triển những dự án, cơ sở kinh doanh thực sự có tiềm năng.

Hơn thế, dư nợ tín dụng tăng lên trong 5 tháng đầu năm (ước đạt hơn 14%), trong khi doanh thu của hoạt động sản xuất - kinh doanh chính của khối doanh nghiệp lại giảm 11% và hiệu quả sử dụng vốn vay giảm 5,4% so với cùng kỳ năm trước.

Trong khi đó, nếu doanh nghiệp mở rộng sản xuất - kinh doanh với điều kiện hiệu quả hoạt động tốt, thì với 14% tăng trưởng tín dụng, doanh nghiệp phải tăng trưởng doanh thu 20-30%.

Như vậy, chính sách kích cầu qua hỗ trợ lãi suất của Chính phủ có thể giúp doanh nghiệp bù đắp các chi phí hoạt động, hơn là thúc đẩy hiệu quả sản xuất - kinh doanh, cũng như mở rộng thị phần.

Sau 2 năm kết thúc chương trình này, các doanh nghiệp sẽ khó nâng cao hiệu quả hoạt động, tiềm ẩn rủi ro nợ xấu cho ngân hàng, cũng như tiềm ẩn khả năng tái bùng phát lạm phát.

Nhìn vào các doanh nghiệp, cơ chế tín dụng thương mại thông thoáng hơn liệu có đảm bảo việc sử dụng đồng vốn vay đúng mục đích và an toàn? Sự tăng nóng trở lại của thị trường chứng khoán và bất động sản trong bối cảnh mở rộng tín dụng cho doanh nghiệp đã đưa ra một tín hiệu: liệu nguồn vốn kích thích sản xuất - kinh doanh có đi vào hai thị trường này?

Kể từ đầu tháng 6/2009, giao dịch chứng khoán đã bắt đầu sôi động trở lại, giá trị giao dịch hàng ngày trung bình trên 2 sàn đạt khoảng 4.500 tỷ đồng. Giá bất động sản thời điểm này có dấu hiệu ấm trở lại, với mức tăng khoảng 30% so với 1 tháng trước đó.

Nếu nhìn vào tốc độ tăng trưởng tài sản hoạt động phục vụ mục đích sản xuất - kinh doanh của doanh nghiệp và tốc độ tăng trưởng của tài sản tài chính là bất động sản, có thể nhận thấy, doanh nghiệp bắt đầu tăng tốc đầu tư vào bất động sản từ quý IV/2008, thời điểm chính sách kích cầu bắt đầu được triển khai ở doanh nghiệp.

Trong khi đầu tư vào tài sản hoạt động cho đến quý I/2009 tăng trung bình 5%, thì đầu tư vào bất động sản tăng 55,6%.

Như vậy, có thể thấy, một phần vốn đầu tư cho sản xuất - kinh doanh đã chảy vào thị trường bất động sản. Điều này có thể đem lại đòn bẩy khi doanh nghiệp đánh giá được tiềm năng về thu nhập trong tương lai mà bất động sản đem lại.

Tuy nhiên, không thể phủ nhận rủi ro tín dụng từ phía ngân hàng, nếu tập trung phần lớn khoản vay vào kinh doanh bất động sản của doanh nghiệp.

Đặc thù của các dự án bất động sản là thời gian hoàn vốn dài (trung bình 4-10 năm), đây cũng là điểm bất lợi cho ngân hàng, khi chính sách lãi suất hỗ trợ đã hết, doanh nghiệp phải đội lãi suất cao hơn, trong khi vẫn chưa đủ khả năng chi trả.

Về phía các ngân hàng, đằng sau nguồn thu nhập lãi vay tín dụng đầu tư vào bất động sản, tiềm ẩn rủi ro vỡ nợ và thanh toán cao, nếu ngân hàng không thẩm định kỹ tiềm năng và thị trường, tính thanh khoản của các dự án bất động sản.

Bên cạnh đó, với tình trạng tăng trưởng không đều của cung tiền và khả năng hấp thụ nguồn cung tiền như hiện nay, Ngân hàng Nhà nước sẽ phải tăng lãi suất cơ bản để đối phó với nguy cơ lạm phát. Hệ quả là, doanh nghiệp phải đối mặt với tình trạng chi phí vốn cao hơn.

Theo Phạm Thị Vân Hà (Đầu tư)